O projekcie

Barabinsk, July 2013

Dziennik Zygmunta i Jana Pałków

Twórcą projektu jest Adrian Palka, wykładowca Uniwersytetu Coventry. Projekt oparty jest na odziedziczonym dzienniku z czasów wojny, który opowiada historię zesłania dziadka i ojca Adriana do obozu pracy przymusowej na Syberii w czasie II wojny światowej. Projekt ma na celu rzucenie światła na ten ciemny okres historii europejskiej oraz uhonorowanie pamięci zmarłych przodków poprzez udostępnienie ich historii opinii publicznej za pomocą strony internetowej, pogadanek edukacyjnych i wystaw artystycznych.

Projekt został przeprowadzony przy wsparciu Uniwersytetu Coventry oraz programu All Our Stories (Wszystkie nasze historie) Heritage Lottery Fund.

Osobista wypowiedź Adriana Palki

Historia zesłania na Syberię stała się dla naszej rodziny elementarną narracją. Jest to historia skrajnej niedoli i utraty, która zdefiniowała życie mojego ojca i rozbrzmiewa głęboko w nas wszystkich.

Mój ojciec, jak Sędziwy Marynarz z poematu Coleridge’a, przez całe życie opowiadał i powtarzał swoją historię. Jego myśli w naturalny sposób skupiały się na tym okresie i choć angażował się w czynności życia codziennego, wciąż i wciąż powracał w nieustanny cykl wspomnień i – nade wszystko – akt „opowiadania historii”. Typowe dla uchodźców poczucie utraty i tęsknoty za utraconym domem, nieustanne obracanie się myśli ku „gdzie indziej”, zaabsorbowanie tożsamością narodową, powtarzające się powroty do Polski i ciężar cierpienia nadawały normalnemu rodzinnemu życiu ukryty tragiczny ton. Jednocześnie opowieść ojca pełna była woli przetrwania, emanowała głęboką miłością do przyrody i szacunkiem do Rosjan, którzy pomogli mu w czasie wędrówki. Ten stały punkt odniesienia uczynił powszednie czynności codziennego życia częścią epickiej opowieści o przetrwaniu i woli przezwyciężenia przeciwności.

Wyprawa terenowa

Kiedy odziedziczyłem pamiętnik, postanowiłem zapoznać się z jego zawartością, żeby uporać się z opowieścią rodzinną i historią. Jako część projektu zorganizowałem wraz z Wolframem Spyra (Berlin) i Roksaną Vykaluk (Kijów) w lipcu 2013 wyprawę terenową na Syberię śladami dziennika.

Początkowo założeniem wyprawy było jedynie ujrzenie krajobrazów opisanych w rodzinnym micie. Na głębszym poziomie, celem było przepracowanie psychologicznej treści zawartej w rodzinnej opowieści i zebranie materiału do projektów edukacyjnych i artystycznych.

Nasza wyprawa miała miejsce o tej samej porze roku, co wędrówka opisana w dzienniku i przebiegała przez wiele wspomnianych w nim miejsc. Podróżowaliśmy sześć dni pociągiem i dwa dni samochodem. Naturalnie, nasze doświadczenia niewyobrażalnie różniły się od doświadczeń mojego ojca i dziadka.

Dokumentacja

W czasie wyprawy terenowej zebraliśmy obszerną dokumentację audiowizualną, w tym fotografie, filmy wideo i nagrania dźwiękowe. Zostały one zebrane z myślą o przyszłych performansach, instalacjach i projektach edukacyjnych.

Interwencje artystyczne

Podczas podróży dokonywaliśmy spontanicznych interwencji artystycznych, takich jak projekcje na żywo, czytanie oraz nagrywanie tekstu z dziennika. Na jednym poziomie miały one na celu przetworzenie zebranego materiału, na drugim – symboliczne zaznaczenie przetrwania w naszej pamięci tych, których obozy pracy miały unicestwić.